Galeria zdjęć

Filmy

Karta katalogowa · MK 004

Szwedzki żyrandol kryształowy z okresu oskariańskiego

Sześcioramienny żyrandol z trzema wewnętrznymi świecznikami i bogatą dekoracją kryształową

Pochodzenie: Sweden
Datowanie: Około 1880–1905
Styl / klasyfikacja: Żyrandol oskariański
Materiały: Mosiądz, szkło kryształowe i szkło

Opis obiektu

MK 004 jest okazałym szwedzkim żyrandolem kryształowym o smukłej, silnie wertykalnej konstrukcji i dekoracji charakterystycznej dla stylistyki oskariańskiej. Sześć rozłożystych ramion otacza bogato opracowaną część centralną, ponad którą wznosi się wysoki, spiralnie skręcany trzon. Kompozycję uzupełniają trzy wewnętrzne świeczniki przeznaczone do tradycyjnych świec. Szczególnie charakterystyczna jest rozbudowana górna część żyrandola. Skręcany trzon przechodzi przez ornamentalne elementy metalowe i prowadzi ku ażurowej koronie, z której zwieszają się długie, fasetowane bagiety zakończone mniejszymi pryzmatami. Poniżej umieszczono trzy duże szklane dzwonki, wprowadzone podczas obecnej rekonstrukcji w istniejących punktach mocowania. Stanowią one świadomie dobrany element uzupełniający, a nie zachowane pierwotne wyposażenie żyrandola. Dolna partia tworzy gęstą, wielowarstwową kompozycję szkła. Na sześciu ramionach oraz pomiędzy nimi rozmieszczono liczne fasetowane pryzmaty, rozety, krople, bagiety i duże kuliste zawieszki. Girlandy z drobniejszych elementów prowadzone pomiędzy ramionami spinają całość w szeroki, świetlisty wieniec. Zróżnicowanie form, wymiarów i sposobu szlifowania szkła nadaje dekoracji wyraźną głębię i intensywną grę światła. Metalowa konstrukcja łączy smukłe, wygięte ramiona z bogatszym ornamentem roślinnym skupionym wokół centralnego trzonu, opraw i punktów mocowania szkła. Mimo dużej liczby zawieszek zasadnicza konstrukcja pozostaje czytelna, a wyraźnie zaznaczona oś pionowa równoważy szeroko rozłożoną dolną partię żyrandola. Obecny wygląd MK 004 jest wynikiem renowacji i częściowej rekonstrukcji. Zachowaną historyczną konstrukcję uzupełniono oraz ponownie opracowano jej dekorację kryształową, przy czym elementy dodane podczas prac są dokumentowane oddzielnie od zachowanej substancji obiektu.

02 · FACTS

Fakty

Model wyróżnia się wyjątkowo smukłymi i wydłużonymi proporcjami, dzięki którym sprawia wrażenie znacznie wyższego niż większość sześcioramiennych szwedzkich żyrandoli z okresu oskariańskiego. Konstrukcję tworzą lekkie, łukowo prowadzone elementy mosiężne skupione wokół wysokiego centralnego trzonu, nadające całości wyraźnie wertykalny charakter. Dekorację stanowią liczne szlifowane elementy kryształowe i szklane o zróżnicowanych formach i wymiarach, zawieszane na metalowym drucie. Rozbudowany garnitur szkła, zestawiony z delikatną konstrukcją mosiężną, tworzy charakterystyczny dla końca XIX wieku kontrast pomiędzy lekką sylwetką korpusu a bogactwem odbijającej światło dekoracji.

03 · CONCLUSIONS

Wnioski

Analiza konstrukcji, proporcji i rozwiązań dekoracyjnych wskazuje na szwedzkie pochodzenie żyrandola i datowanie około 1880–1905. Smukła, silnie wertykalna sylwetka, wysoki skręcany trzon, sześć łukowo prowadzonych ramion oraz sposób rozmieszczenia dekoracji szklanej odpowiadają rozwiązaniom spotykanym w szwedzkich żyrandolach okresu oskariańskiego. Istotnym punktem odniesienia jest odnaleziony w Szwecji drugi egzemplarz tego samego modelu, zachowujący identyczne zasadnicze rozwiązania konstrukcyjne i ornamentalne. Porównanie obu obiektów wzmacnia identyfikację MK 004 jako przedstawiciela konkretnego, powtarzalnego typu, a nie jednostkowo wykonanej konstrukcji. Jednocześnie brak rozpoznanej sygnatury lub potwierdzonej dokumentacji producenta nie pozwala obecnie na przypisanie żyrandola do określonego warsztatu lub wytwórni. Jakość opracowania metalowej konstrukcji oraz rozbudowany program dekoracji szklanej wskazują na obiekt przeznaczony do reprezentacyjnego wnętrza. Obecna forma dekoracji kryształowej jest częściowo wynikiem późniejszej renowacji i rekonstrukcji, dlatego wnioski dotyczące pochodzenia i datowania opierają się przede wszystkim na zachowanej konstrukcji oraz jej porównaniu z analogicznym egzemplarzem.

04 · HYPOTHESES

Hipotezy

Odnalezienie w Szwecji drugiego egzemplarza o niemal identycznej konstrukcji wskazuje, że MK 004 należał do powtarzalnego typu lub modelu produkowanego przez określony warsztat bądź wytwórnię, a nie był pojedynczym, jednostkowym zamówieniem. Duża zgodność konstrukcji metalowej, proporcji i charakterystycznych elementów ornamentalnych sugeruje wspólne pochodzenie obu egzemplarzy. Nie można obecnie ustalić, w jakim stopniu garnitur szklany obu znanych egzemplarzy odpowiada ich pierwotnej konfiguracji. Szczególnie interesujące pozostają punkty mocowania i rozwiązania widoczne w analogicznym egzemplarzu, które mogą dostarczyć informacji o pierwotnym sposobie dekorowania górnej części modelu. Z tego względu elementy dodane podczas rekonstrukcji MK 004 nie są wykorzystywane jako podstawa atrybucji. Najbardziej prawdopodobną drogą do identyfikacji producenta pozostaje odnalezienie tego samego modelu w katalogu fabrycznym, archiwum handlowym, materiale reklamowym lub historycznym inwentarzu. Dalsze porównania powinny koncentrować się przede wszystkim na charakterystycznej spiralnie skręcanej kolumnie, konstrukcji górnej korony, odlewach i sposobie łączenia poszczególnych części metalowych, ponieważ cechy te mają większą wartość atrybucyjną niż zmienny i podatny na późniejsze uzupełnienia garnitur kryształowy.

Pochodzenie i historia obiektu

Pochodzenie: Sweden
Twórca / producent: Unknown
Warsztat: Unknown

Historia MK 004 sprzed jego pozyskania do kolekcji pozostaje nieznana. Żyrandol zachował historyczną mosiężną konstrukcję oraz zespół starszych elementów kryształowych i szklanych, przy czym jego dekoracja była na przestrzeni czasu zmieniana i uzupełniana. Świadczą o tym różnice pomiędzy poszczególnymi zawieszkami oraz stan, w jakim obiekt został zachowany przed obecną renowacją. Istotnym materiałem porównawczym stało się odnalezienie w Szwecji drugiego egzemplarza tego samego modelu. Zachowuje on odpowiadającą MK 004 konstrukcję metalową, charakterystyczny wysoki skręcany trzon, górną koronę oraz analogiczny układ zasadniczych elementów konstrukcyjnych. Egzemplarz ten nie stanowi części proweniencji MK 004, lecz jest niezależnym świadectwem istnienia tego modelu na rynku szwedzkim i ważnym punktem odniesienia przy badaniu jego pierwotnej formy. Producent, miejsce wykonania oraz pierwotny właściciel MK 004 pozostają obecnie nieustalone.

Oznaczenia i sygnatury

Nie odnaleziono sygnatury producenta, oznaczenia warsztatowego ani numeru modelu, które pozwalałyby obecnie na bezpośrednią identyfikację wytwórcy. Konstrukcja i poszczególne elementy metalowe będą nadal analizowane pod kątem słabo widocznych oznaczeń, numerów montażowych i innych cech mogących mieć znaczenie atrybucyjne.

Badania i dokumentacja

fact

Odnalezienie drugiego egzemplarza tego samego modelu

W toku badań odnaleziono w Szwecji drugi egzemplarz żyrandola odpowiadający MK 004 pod względem zasadniczej konstrukcji, proporcji i charakterystycznych elementów metalowych. Archiwalne fotografie obiektu oferowanego na Blocket pokazują ten sam typ wysokiego, spiralnie skręcanego trzonu, analogiczną ażurową koronę górną, odpowiadające sobie elementy ornamentalne oraz ten sam zasadniczy układ sześciu ramion. Szczególnie istotna jest zgodność górnej części konstrukcji. W obu egzemplarzach wysoki trzon przechodzi przez charakterystyczne ornamentalne elementy poprzeczne i prowadzi ku rozbudowanej górnej koronie z punktami mocowania dekoracji. Podobieństwo obejmuje nie tylko ogólną stylistykę, lecz także układ i formę poszczególnych części metalowych, co pozwala traktować oba obiekty jako egzemplarze tego samego modelu lub bardzo bliskiego wariantu produkcyjnego. Egzemplarz z Blocket zachował odmienny i częściowo niekompletny garnitur szkła. Widoczne na archiwalnych fotografiach łańcuszki i zawieszki dokumentują wykorzystanie istniejących punktów mocowania, nie stanowią jednak wystarczającej podstawy do uznania całej tej dekoracji za pierwotną. Z tego względu identyfikacja modelu opiera się przede wszystkim na zachowanej konstrukcji metalowej. Odnalezienie drugiego egzemplarza wskazuje, że MK 004 nie był konstrukcją jednostkową, lecz należał do powtarzalnego typu lub modelu wykonanego w więcej niż jednym egzemplarzu. Producent pozostaje nieustalony.

Źródło: Blocket – analogiczny egzemplarz tego samego modelu

hypothesis

Pierwotna konfiguracja górnej części żyrandola

Porównanie MK 004 z odnalezionym egzemplarzem tego samego modelu wskazuje, że rozbudowana górna część konstrukcji była od początku przeznaczona do zawieszania dodatkowej dekoracji. Ażurowa korona na szczycie trzonu posiada regularnie rozmieszczone punkty mocowania, natomiast niżej znajdują się kolejne elementy konstrukcyjne umożliwiające zawieszenie dekoracji wokół osi centralnej. Archiwalne fotografie analogicznego egzemplarza pokazują wykorzystanie tych punktów przez długie zawieszki i metalowe łańcuszki. Stanowią one ważną wskazówkę dotyczącą funkcji konstrukcji, nie pozwalają jednak stwierdzić, że widoczny na fotografiach garnitur zachował pierwotną konfigurację z czasu wykonania żyrandola. Podczas rekonstrukcji MK 004 zachowane punkty mocowania wykorzystano do ponownego rozwinięcia dekoracji górnej partii. Zastosowane obecnie trzy szklane dzwonki są świadomym uzupełnieniem konserwatorskim i nie są przedstawiane jako elementy pierwotnego wyposażenia modelu. Podobnie obecny układ pozostałych uzupełnionych zawieszek nie może stanowić samodzielnego dowodu na historyczny wygląd żyrandola. Dalsze ustalenie pierwotnej konfiguracji wymaga odnalezienia kolejnego egzemplarza o dobrze udokumentowanym stanie historycznym, fotografii archiwalnej modelu albo katalogu producenta przedstawiającego żyrandol w pierwotnym wyposażeniu.

Źródło: Analiza porównawcza MK 004 i analogicznego egzemplarza z Blocket

conclusion

Datowanie i klasyfikacja konstrukcji

Analiza zachowanej konstrukcji MK 004 oraz porównanie jej z drugim znanym egzemplarzem tego samego modelu wspierają datowanie żyrandola na około 1880–1905 i jego klasyfikację w obrębie szwedzkiego oświetlenia okresu oskariańskiego. Podstawę datowania stanowią przede wszystkim cechy metalowego korpusu: silnie wertykalne proporcje, wysoki spiralnie skręcany trzon, układ sześciu ramion, ażurowa korona górna oraz charakter i rozmieszczenie ornamentów. Odnalezienie drugiego egzemplarza o odpowiadającej konstrukcji potwierdza, że cechy te należą do określonego modelu lub typu produkcyjnego, a nie są rezultatem późniejszej przebudowy MK 004. Jednocześnie obecny garnitur kryształowy nie jest traktowany jako podstawowe kryterium datowania, ponieważ część dekoracji została zmieniona lub uzupełniona w toku historii obiektu i podczas ostatniej rekonstrukcji. Na obecnym etapie badań nie ma wystarczających podstaw do zawężenia datowania ani przypisania modelu do konkretnego producenta lub miasta. Datowanie około 1880–1905 pozostaje więc datowaniem opartym na analizie typologicznej i porównawczej konstrukcji.

Źródło: Analiza konstrukcyjna i porównawcza MK 004

Renowacja

completed

30 czerwca 2026

Kompleksowa renowacja i ponowny montaż żyrandola

W chwili pozyskania żyrandol znajdował się w stanie niekompletnym i wymagał rozebrania oraz uporządkowania zarówno konstrukcji, jak i rozbudowanej dekoracji kryształowej. W ramach renowacji elementy mosiężne zostały dokładnie oczyszczone i ręcznie wypolerowane, z zachowaniem historycznej substancji oraz naturalnych śladów wieku. Zachowane przy obiekcie elementy kryształowe i szklane zostały oczyszczone, sprawdzone i ponownie rozmieszczone. Brakujące partie garnituru uzupełniono starannie dobranymi elementami odpowiadającymi charakterem, proporcjami i sposobem szlifowania historycznej dekoracji żyrandola. Kompozycję uporządkowano tak, aby przywrócić czytelność smukłej, silnie wertykalnej konstrukcji oraz wielowarstwowego układu szkła. Konstrukcja sześciu zewnętrznych ramion posiada fabrycznie wykonane kanały i otwory umożliwiające prowadzenie przewodów elektrycznych. Zachowane cechy konstrukcyjne wskazują więc, że ramiona były przygotowane do instalacji elektrycznej. Podczas obecnych prac wykorzystano istniejące drogi prowadzenia przewodów, bez wykonywania nowych otworów i bez ingerencji w zasadniczą konstrukcję ramion. Instalacja elektryczna została uporządkowana i sprawdzona w zakresie wykonywanych prac. Obecna konfiguracja obejmuje sześć zewnętrznych elektrycznych punktów świetlnych oraz trzy wewnętrzne świeczniki przeznaczone do tradycyjnych świec. Zachowano w ten sposób wyraźne rozróżnienie pomiędzy elektrycznym oświetleniem zewnętrznym a trzema wewnętrznymi punktami świecowymi. Szczególną uwagę poświęcono rozbudowanej górnej części żyrandola. Zachowaną ażurową koronę wyposażono w zespół długich fasetowanych bagiet zakończonych mniejszymi pryzmatami. W trzech istniejących punktach mocowania poniżej korony zawieszono trzy szlifowane szklane dzwonki. Elementy te zostały wprowadzone podczas obecnej rekonstrukcji i nie są przedstawiane jako zachowane pierwotne wyposażenie żyrandola. Dolną dekorację kryształową ponownie skomponowano wokół sześciu ramion, wykorzystując zachowane elementy oraz odpowiednio dobrane uzupełnienia. Pryzmaty, rozety, krople, bagiety, kuliste zawieszki i drobniejsze elementy girland rozmieszczono tak, aby zachować wizualną równowagę pomiędzy bogactwem szkła a lekką, łukowo prowadzoną konstrukcją mosiężną. Renowacja i częściowa rekonstrukcja miały na celu zachowanie historycznej konstrukcji MK 004, przywrócenie jej walorów dekoracyjnych oraz stworzenie spójnej kompozycji z wykorzystaniem zachowanej substancji i odpowiednio dobranych uzupełnień. Elementy wprowadzone podczas rekonstrukcji są dokumentowane jako współczesne uzupełnienia i nie są przedstawiane jako zachowane pierwotne wyposażenie obiektu.

Wykonawca: MINA KRISTALLKRONOR