fact
Identyczny model konstrukcyjny — egzemplarz Auctionet 4490331
W archiwum Auctionet zidentyfikowano lampę naftową o konstrukcji identycznej z obiektem MK 021. Porównanie fotografii wykazało pełną zgodność charakterystycznych elementów marmurowo-metalowych: bogato ornamentowanego kapitelu z wolutami i dekoracją roślinną, geometrycznego pasa ornamentowego, proporcji marmurowej kolumny, profilowanej metalowej stopy oraz dwustopniowego kwadratowego cokołu.
Zbieżność nie ogranicza się do stylu ani ogólnej formy. Dotyczy szczegółów konstrukcyjnych i dekoracyjnych, pozwalając rozpoznać ten sam model lampy.
Egzemplarz aukcyjny posiada inny szklany zbiornik na paliwo. Różnica ta nie zmienia identyfikacji konstrukcji, lecz pozostawia otwarte pytanie o pierwotne warianty wyposażenia.
Dom aukcyjny określił obiekt jako pochodzący z pierwszej połowy XX wieku. Datowanie to odnotowano jako informację źródłową, nie zaś potwierdzoną datę produkcji MK 021.
Źródło: Auctionet — Helsingborgs Auktionskammare, obiekt 4490331
fact
Drugi identyczny model konstrukcyjny — Auctionet 2004287
W archiwum Auctionet odnaleziono kolejny egzemplarz lampy o konstrukcji identycznej z MK 021. Zgodność obejmuje charakterystyczny dekoracyjny kapitel z wolutami, ornament roślinny i geometryczny, formę oraz proporcje kolumny, profilowaną metalową stopę i dwustopniowy kwadratowy cokół.
Jest to trzeci znany egzemplarz tego samego modelu konstrukcyjnego, uwzględniając MK 021 i lampę z aukcji Auctionet 4490331. Powtarzalność szczegółów potwierdza wykorzystanie tego samego wzoru konstrukcyjnego, a nie jedynie wspólnej stylistyki.
Egzemplarz Auctionet 2004287 został wtórnie przystosowany do oświetlenia elektrycznego. W opisie aukcyjnym materiał kolumny określono jako alabaster, podczas gdy w MK 021 rozpoznano marmur. Rozbieżność w nazewnictwie materiału wymaga ostrożności i nie stanowi dowodu odmiennego modelu.
Dom aukcyjny datował lampę ogólnie na XIX lub XX wiek i podał wysokość około 59 cm. Informacje te dokumentują opis egzemplarza aukcyjnego, ale nie przesądzają o dacie produkcji MK 021 ani o pierwotnym wyposażeniu modelu.
Źródło: Auctionet — obiekt 2004287, FOTOGENLAMPA, alabaster, 18/1900-tal
hypothesis
Amerykańska analogia szklanego zbiornika — podobieństwo formy przy odmiennym szlifie
Podczas badań porównawczych szklanego zbiornika MK 021 zwrócono uwagę na fotografię lampy prezentowanej w dziale amerykańskim kolekcji ArtoLuys, wśród wyrobów przypisywanych firmie E. Miller.
Zbiornik przedstawiony na fotografii wykazuje bardzo daleko idące podobieństwo formy do zbiornika MK 021. W obu przypadkach występuje szeroki, spłaszczony korpus o zaokrąglonych bokach, stosunkowo płaskiej górnej części oraz zwężeniu ku dolnemu mocowaniu.
Istotna różnica dotyczy dekoracji szkła. Zbiornik MK 021 zdobią głęboko szlifowane motywy gwiaździste, podczas gdy amerykański odpowiednik ma gęsty ornament geometryczny utworzony z przecinających się ukośnych nacięć.
Podobieństwo bryły przy odmiennym szlifie pozwala rozważyć możliwość stosowania jednego typu szklanego naczynia w kilku wariantach dekoracyjnych. Nie dowodzi jednak wspólnego producenta, identycznego pochodzenia ani pierwotnej przynależności zbiornika MK 021 do marmurowo-metalowej konstrukcji lampy.
Dalsze badania powinny objąć porównanie profilu naczynia, jego wymiarów, obrzeża szyjki, dolnego mocowania i techniki szlifowania oraz poszukiwanie analogii w amerykańskich katalogach lamp i hut szkła z końca XIX wieku.
Źródło: ArtoLuys — American Lamps, kolekcja lamp amerykańskich (E. Miller)
hypothesis
Analiza metalowych odlewów — kapitel, stopa i technika wykonania
Oględziny konstrukcji MK 021 wykazały, że dekoracyjny kapitel i profilowana metalowa stopa wykonane są z niemagnetycznego materiału o szarej barwie. W miejscu mechanicznego uszkodzenia stopy widoczny jest jednolicie szary metal, co wskazuje, że barwa ta nie wynika wyłącznie z powierzchniowego wykończenia.
Kapitel ma rozbudowaną dekorację przestrzenną obejmującą woluty, motywy roślinne oraz charakterystyczny pas ornamentu geometrycznego. Forma i powtarzalność detali wskazują na zastosowanie techniki odlewniczej. Metalowa stopa została ukształtowana w koncentryczne, profilowane pierścienie.
Jedną z możliwości jest wykonanie tych elementów ze stopu cynku, określanego w historycznej terminologii jako spelter lub régule. Materiały tego rodzaju były stosowane w XIX-wiecznych wyrobach dekoracyjnych, ponieważ pozwalały na odlewanie złożonych ornamentów. Niemagnetyczność i szara barwa nie wystarczają jednak do jednoznacznego określenia składu stopu.
Identyczne detale kapitelu i stopy występują również w dwóch udokumentowanych egzemplarzach Auctionet 4490331 i 2004287. Powtarzalność charakterystycznych form stanowi mocny argument za wykorzystaniem tego samego wzoru odlewniczego w produkcji modelu.
Do potwierdzenia materiału potrzebna byłaby analiza składu metalu, np. metodą XRF. Identyfikacja konkretnej odlewni lub producenta wymaga natomiast odnalezienia zgodnego wzoru w katalogu fabrycznym bądź innym wiarygodnym źródle historycznym.
Źródło: Mina Kristallkronor — oględziny własne MK 021
conclusion
Datowanie modelu — krytyczna analiza dwóch opisów aukcyjnych
Identyfikacja dwóch kolejnych egzemplarzy konstrukcji MK 021 umożliwiła porównanie datowań przyjętych przez niezależne domy aukcyjne.
Egzemplarz Auctionet 4490331 został opisany jako lampa z pierwszej połowy XX wieku (1900-talets första hälft). Natomiast Auctionet 2004287 datuje analogiczny model szeroko na XIX lub XX wiek (18/1900-tal).
Obydwa obiekty mają identyczną konstrukcję marmurowo-metalową jak MK 021. Różnica w datowaniu nie wynika z rozpoznanych odmienności modelowych, lecz z niezależnych ocen katalogowych. W dostępnych opisach nie wskazano dokumentu fabrycznego ani sygnatury potwierdzającej konkretny rok produkcji.
Forma architektonicznej kolumny, dekoracyjny odlew kapitelu, profilowana metalowa stopa oraz zastosowanie marmuru odpowiadają rozwiązaniom spotykanym w lampach historyzujących z końca XIX wieku. Cechy te wspierają rozważenie datowania MK 021 na około 1880–1910, ale nie pozwalają samodzielnie zawęzić go do określonej dekady.
Dodatkową trudność stanowi możliwość wymiany zbiorników, palników, kominów i kloszy podczas użytkowania. Datowanie tych elementów nie musi odpowiadać dacie wykonania marmurowo-metalowej konstrukcji.
Na obecnym etapie okres około 1880–1910 pozostaje roboczą hipotezą badawczą. Ostateczne datowanie powinno opierać się na odnalezieniu identycznego modelu w datowanym katalogu producenta, reklamie fabrycznej lub innym źródle pierwotnym.
Źródło: Auctionet — obiekty 4490331 i 2004287; analiza porównawcza Mina Kristallkronor