fact
Oznaczenia VO i 4032 na obu kinkietach
Podczas szczegółowego badania obu kinkietów stwierdzono powtarzające się, wybite w metalu oznaczenia „VO” oraz numer „4032”. Oznaczenia występują na obu egzemplarzach pary. Litery V i O są czytelne i należy je traktować jako osobny znak, a nie część numeru.
Istotne jest rozmieszczenie znaków: „VO” nie zajmuje stałej pozycji względem „4032”, co wskazuje, że oba oznaczenia nanoszono oddzielnie. Numer 4032 może odpowiadać numerowi modelu, wzoru lub elementu produkcyjnego, natomiast „VO” ma charakter odrębnego oznaczenia warsztatowego lub producenta.
Powtarzalność tego samego zestawu oznaczeń na odpowiadających sobie elementach dwóch kinkietów stanowi istotny materiał dla identyfikacji producenta. W zestawieniu ze znanymi obiektami oznaczonymi w sposób wiązany z Val d’Osne znak „VO” jest jednym z głównych argumentów przemawiających za francuską proweniencją i atrybucją pary do Fonderies du Val d’Osne. Atrybucja wymaga jednak dalszej weryfikacji poprzez odnalezienie numeru 4032 lub identycznych odlewów w materiale katalogowym i porównawczym.
Źródło: Sygnatura. Badanie własne obiektu MKK 017
conclusion
Charakter oznaczeń „VO” i „4032”
Sposób występowania oznaczeń wskazuje, że „VO” i „4032” pełniły różne funkcje. Znaki nie tworzą jednego stempla: ich wzajemne położenie różni się pomiędzy poszczególnymi elementami, podczas gdy treść oznaczeń pozostaje taka sama.
Najbardziej prawdopodobna interpretacja zakłada, że „4032” jest numerem modelu, wzoru lub odlewu, natomiast „VO” stanowi odrębne oznaczenie producenta bądź odlewni. Powtarzalność obu znaków na elementach należących do tej samej pary przemawia przeciw przypadkowemu lub późniejszemu pochodzeniu oznaczeń.
W kontekście odnalezionych sygnowanych analogii szczególne znaczenie ma rozwinięcie „VO” jako oznaczenia związanego z francuską odlewnią Val d’Osne. Stanowi to obecnie najmocniejszy kierunek atrybucji MKK 017. Ostatecznym potwierdzeniem byłoby odnalezienie numeru 4032 albo identycznego zestawu odlewów w katalogach fabrycznych lub na jednoznacznie udokumentowanym obiekcie Val d’Osne.
Źródło: Analiza własna MKK 017
fact
Konstrukcja i zespół odlewanych elementów
Oba kinkiety tworzą jednolitą konstrukcyjnie parę złożoną z ciężkich, starannie opracowanych odlewów o rozbudowanej dekoracji roślinnej. Każdy egzemplarz ma dwa ramiona świetlne prowadzone wśród asymetrycznie komponowanych liści i pędów. Charakterystycznymi elementami są wysoki pionowy liść tworzący grzbiet kinkietu, dolna zawinięta woluta, profilowane ramiona, duże talerzyki o formie rozwiniętych liści oraz głęboko modelowane, kwiatowe gilzy.
Poszczególne części wykonano jako oddzielne elementy i połączono mechanicznie. Szczególnie charakterystyczne formy odlewów powtarzają się w obu egzemplarzach pary, przy zachowaniu drobnych różnic wynikających z wykonania i montażu.
Powierzchnie zachowały ślady dawnego, obecnie delikatnego i miejscami przetartego złocenia. Podczas renowacji zachowano jego pozostałości oraz naturalne ślady wieku zamiast ujednolicać powierzchnię przez ponowne złocenie.
Źródło: Badanie własne obiektu MKK 017
fact
Wtórna elektryfikacja i zachowany osprzęt
Kinkiety zostały pierwotnie wykonane jako świecowe, a następnie wtórnie przystosowane do oświetlenia elektrycznego. Zachowany starszy osprzęt elektryczny wyróżnia się wysoką jakością wykonania i starannym dopasowaniem do istniejących elementów świecowych.
Trzony oprawek zostały osadzone wewnątrz metalowych gilz za pomocą twardej masy montażowej przypominającej gips. Zachowały się również kremowe osłony świecowe wykonane z twardego materiału izolacyjnego. Ich wnętrza mają specjalnie ukształtowane wyżłobienia odpowiadające konstrukcji oprawek. Osłony nie są jedynie luźno nasuwanymi tulejami — po ustawieniu w odpowiedniej pozycji wsuwają się na oprawkę i wyraźnie blokują na miejscu.
Sposób adaptacji wskazuje na celową i technicznie dopracowaną elektryfikację istniejących kinkietów, a nie na prostą współczesną przeróbkę. Na obecnym etapie badań nie ustalono dokładnej daty tej modernizacji, dlatego zachowany osprzęt nie jest używany samodzielnie jako podstawa datowania metalowej konstrukcji.
Podczas ostatniej renowacji starsze oprawki oraz dopasowane kremowe osłony zachowano. Przewody elektryczne zostały natomiast całkowicie wymienione na nowe.
Źródło: Badanie własne obiektu MKK 017
comparison
Udokumentowane oznaczenie „numer – VO” na wyrobie Val d’Osne
W archiwum Christie’s znajduje się para francuskich kandelabrów datowanych na około 1880 r., przypisywanych odlewni Val d’Osne i wykonanych według modeli Mathurina Moreau. Na jednym z obiektów Christie’s odnotowuje wybite oznaczenie „12763 - VO”.
Jest to istotny materiał porównawczy dla MKK 017, ponieważ potwierdza występowanie skrótu „VO” na wyrobie wiązanym bezpośrednio z Val d’Osne, a zarazem jego zestawienie z odrębnym numerem produkcyjnym. W MKK 017 występuje analogiczna struktura oznaczeń: „VO” oraz „4032”, przy czym oba znaki zostały nabite oddzielnie i powtarzają się na elementach pary.
Porównanie nie identyfikuje jeszcze modelu 4032, ale znacząco wzmacnia interpretację „VO” jako oznaczenia związanego z Val d’Osne oraz „4032” jako odrębnego numeru modelu, wzoru lub elementu produkcyjnego.
Źródło: Christie’s – Val d’Osne / Mathurin Moreau, Paris, circa 1880
source
Val d’Osne, produkcja oświetlenia i przejęcie modeli Ducel
Francuska państwowa baza dziedzictwa POP dokumentuje rozległą działalność Fonderies du Val d’Osne oraz zachowane katalogi przedsiębiorstwa wydawane od około 1840 do 1921 roku. Obejmowały one ponad 40 000 różnych obiektów, wśród nich wyposażenie i elementy oświetleniowe.
Szczególnie istotne dla badań MKK 017 jest przejęcie przez Val d’Osne w 1878 roku zasobu odlewni J.-J. Ducel. Wraz z przedsiębiorstwem Val d’Osne uzyskało dostęp do wcześniejszych modeli Ducel i kontynuowało ich wykorzystywanie. Oznacza to, że model występujący później jako wyrób Val d’Osne mógł mieć wcześniejszą historię projektową i katalogową.
Fakt ten rozszerza zakres badań MKK 017: identycznych odlewów i numeru „4032” należy poszukiwać nie tylko w katalogach publikowanych pod nazwą Val d’Osne, lecz również w wcześniejszych materiałach J.-J. Ducel oraz w późniejszych katalogach wykorzystujących przejęty zasób modeli.
Źródło: Ministère de la Culture / POP – Fonderies du Val d’Osne
comparison
Szwedzka XVIII-wieczna para o odpowiadającym wzorze rokokowym
Bukowskis udokumentował parę dwuświecowych appliques określoną jako Szwecja, druga połowa XVIII wieku, rokoko. Para została sprzedana na Important Winter Sale 637 jako lot 119 za 14 000 SEK. Bukowskis
Obiekt stanowi szczególnie istotny materiał porównawczy dla MKK 017 ze względu na bardzo bliską kompozycję całego modelu: dwa asymetrycznie poprowadzone ramiona, centralną ażurową strukturę rocaille, pionowy ornament liściasty, dolne zawinięcie oraz analogiczny układ elementów świecowych.
Znaczenie tego porównania polega przede wszystkim na potwierdzeniu, że wzór reprezentowany przez MKK 017 funkcjonował w środowisku skandynawskiego rokoka i był wiązany przez Bukowskis z drugą połową XVIII wieku. Nie przesądza to jednak o XVIII-wiecznym wykonaniu MKK 017. Oznaczenia „VO” i „4032”, sposób wykonania oraz dalsze badania katalogowe wymagają traktowania daty powstania konkretnej pary MKK 017 jako odrębnego zagadnienia.
Istnienie wcześniejszego wariantu tego samego lub bardzo blisko spokrewnionego projektu jest natomiast istotne dla możliwości, że późniejszy producent korzystał ze starszego modelu rokokowego.
Źródło: Bukowskis – Important Winter Sale 637, lot 119
comparison
Druga udokumentowana para tego wzoru – Bukowskis
W archiwum Bukowskis odnaleziono drugą parę dwuświecowych appliques odpowiadającą wzorowi znanemu z wcześniejszego materiału porównawczego. Dom aukcyjny sklasyfikował ją jako Szwecja, druga połowa XVIII wieku, rokoko. Para została wystawiona jako lot 100A podczas Important Winter Sale 653 z estymacją 15 000–20 000 SEK i sprzedana za 13 000 SEK. Bukowskis
Drugie niezależne pojawienie się tego wzoru w archiwum Bukowskis ma szczególne znaczenie badawcze. Pokazuje, że nie mamy do czynienia z pojedynczym obiektem przypadkowo przypominającym MKK 017, lecz z powtarzalnym modelem funkcjonującym w materiale zabytkowym i ponownie klasyfikowanym przez Bukowskis w obrębie szwedzkiego rokoka drugiej połowy XVIII wieku.
Nie rozstrzyga to miejsca ani czasu wykonania MKK 017. Stanowi jednak mocny dowód na wcześniejsze funkcjonowanie samego wzoru lub bardzo blisko spokrewnionej rodziny modeli. W połączeniu z oznaczeniami „VO” na MKK 017 wzmacnia to kierunek badań zakładający możliwość późniejszego wykorzystania starszego modelu rokokowego przez francuską odlewnię.
Źródło: Bukowskis – Important Winter Sale 653, lot 100A
comparison
Późniejsza elektryczna realizacja tego samego wzoru
W archiwum Auctionet znajduje się para kinkietów wykorzystująca zasadniczo ten sam wzór rokokowy co MKK 017. Zgodność obejmuje ogólną kompozycję korpusu, układ dwóch ramion, charakterystyczną centralną strukturę rocaille, pionowy ornament liściasty oraz rozmieszczenie elementów świetlnych.
Jednocześnie fotografie ujawniają istotne różnice konstrukcyjne. Para Auctionet ma delikatniejszą, cieńszą strukturę i rozwiązania przystosowane bezpośrednio do oświetlenia elektrycznego. Sposób wykonania i montażu różni się od ciężkiej, wieloczęściowej konstrukcji MKK 017, która powstała pierwotnie dla świec i została zelektryfikowana wtórnie.
Porównanie potwierdza dłuższe funkcjonowanie tego projektu i jego późniejsze powielanie. Jest to szczególnie istotne w zestawieniu z XVIII-wiecznymi parami katalogowanymi przez Bukowskis: ten sam lub bardzo blisko spokrewniony wzór występuje w realizacjach należących do różnych okresów i wykonanych odmiennymi metodami. Samo podobieństwo stylistyczne nie może więc służyć do datowania MKK 017; decydujące znaczenie mają konstrukcja, technologia, oznaczenia oraz identyfikacja konkretnych odlewów.
Źródło: Auctionet – lot 4843352, para vägglampetter/appliquer
conclusion
Stan atrybucji – Fonderies du Val d’Osne
Zestawienie cech materialnych MKK 017 z dotychczasowym materiałem źródłowym wskazuje na Fonderies du Val d’Osne jako najbardziej prawdopodobnego producenta pary. Najważniejszym argumentem są powtarzające się na obu kinkietach oznaczenia „VO” oraz „4032”. Znaki zostały nabite oddzielnie i występują niezależnie od dodatkowych oznaczeń związanych z dopasowaniem poszczególnych elementów.
Szczególne znaczenie ma udokumentowane występowanie na wyrobach Val d’Osne analogicznego systemu znakowania, łączącego odrębny numer z oznaczeniem „VO”. W połączeniu z wieloczęściową konstrukcją MKK 017, jakością odlewów oraz sposobem ich montażu stanowi to spójny zespół przesłanek przemawiających za francuską proweniencją i produkcją związaną z Val d’Osne.
Równocześnie odnaleziono co najmniej dwie inne pary o odpowiadającym wzorze, katalogowane przez Bukowskis jako szwedzkie rokoko drugiej połowy XVIII wieku, a także późniejsze realizacje tego projektu. Materiał porównawczy wskazuje więc, że sam wzór lub bardzo blisko spokrewniona rodzina modeli ma historię wcześniejszą niż prawdopodobne wykonanie MKK 017. Możliwe jest wykorzystanie przez późniejszego producenta starszego modelu rokokowego lub jego przetworzonego wariantu.
Na obecnym etapie atrybucja do Fonderies du Val d’Osne jest najlepiej uzasadnionym rozpoznaniem producenta MKK 017. Nie została jednak jeszcze zamknięta źródłowo. Kluczowym brakującym ogniwem pozostaje odnalezienie numeru „4032”, identycznego zestawu odlewów lub całego modelu w katalogach i archiwaliach Val d’Osne/Ducel albo na innym jednoznacznie udokumentowanym wyrobie tej wytwórni.
Źródło: Synteza badań MKK 017